Schutterijen: Limburgs erfgoed in de klas

Schutterijen namen in een ver verleden de verdediging van het dorp op zich. De moderne varianten houden die traditie levend met optochten en schietoefeningen met de buks. Om dit cultureel erfgoed door te geven aan de jongere generatie trok schutterij Die Jonghe Compagnie Sint-Catharina Beek aan de mouw van de plaatselijke basisschool De Kei. 35 leerlingen van het vijfde leerjaar werden ingewijd in de gebruiken en leerden marcheren, trommelen en schieten.

""
""
""
""
""
""
""
""
""
""
""
""
""
""
""
""

‘Als school zoeken we verbondenheid met het gemeenschapsleven hier in Beek’, zegt juf Mia van het vijfde leerjaar. ‘Onze moestuin is een samenwerking met de Landelijke Gilde en nu hebben we dus met de schutterij van Beek dit project opgezet. We vinden het waardevol dat onze leerlingen kennis maken met dit cultureel erfgoed uit hun eigen streek.’

De Biekse Sjarels

Schutterijen zijn verenigingen met een rijk verleden. Vrijwilliger Chris vertelt dat de oudste informatie over haar schuttersvereniging uit 1632 dateert. ‘Ooit waren er 17 in Groot-Bree, nu is die van ons als enige overgebleven. We willen de leerlingen laten mee doen aan het defilé van het Kinder-OLS (Oud-Limburgs Schuttersfeest). Daar zullen we meestappen met 24 andere scholen uit Belgisch en Nederlands Limburg.’

Ze doopten zichzelf ‘De Biekse Sjarels’ en marcheren vandaag voor het eerst door de straten van Beek. Bij wijze van generale repetitie voor het echte ‘Kinjer’-OLS. Heel wat inwoners uit Beek (Bree) komen kijken en applaudisseren. De aangehouden cadans van de trommelaars en het rechts-links-rechts marcheren, wekken veel bewondering. Wat hebben ze allemaal moeten doen om hier vandaag te kunnen staan?

'We hebben heel wat vakken betrokken in dit project: de muzische, maar ook LO, WO, wiskunde en taal.'

Mia Broekx - leerkracht vijfde leerjaar

Alles zelfgemaakt

‘Het uitgangspunt is dat alles zelf gemaakt is’, vertelt juf Mia. ‘We hebben dus een vlag, een bord en een slogan bedacht, trommels en stokken gemaakt, mandjes gevlochten … Oma’s en mama’s hebben met vrijwilligers van de schutterij een atelier opgezet om de kostuums te naaien. We dachten na over hoe we onze hoeden en schoenen konden pimpen.’

‘De voorzitter van onze schutterij kwam naar school om de leerlingen in te wijden in de gebruiken en geschiedenis’, vertelt Chris verder. ‘Andere leden-vrijwilligers leerden hen schieten met een windbuks, trommelen en marcheren, mooi op een rij en in de maat, ook in de bochten.’

In het mandje van de marketentsters

De kinderen kregen elk een taak: er is de commandant die instructies roept, de marketentsters met hun mandje vol brood en drank, het koningspaar, de vaandeldrager, de bordjesdrager, het trommelcorps, de tambour-maître, en de manschappen. ‘We bespraken de rolverdeling’, zegt Mia. ‘Iemand die stil praat, kan bijvoorbeeld geen commandant zijn. Liefst spreekt hij of zij ook wat dialect. Wie wou, stelde zich dan kandidaat voor een rol. En dan besliste het lot.’

Het jargon van de schutterij

Ze namen het ook al eens op tegen een groep van een andere school in een schietwedstrijd. Mia: ‘Op het einde moesten we ‘kavelen’ omdat we op een gelijke stand geëindigd waren. Alle schutters kregen nog één schietbeurt.  De ploeg die de meeste ‘böllekes’ had afgeschoten, was de winnaar. Dat geeft heel wat druk bij de schutters, zoals in elke sport. Uiteindelijk hebben we heel wat vakken kunnen betrekken in dit project, de muzische, maar ook LO, WO, wiskunde en taal.’

Als je de jonge garde ziet marcheren, dan geeft dat kippenvel. Ook bij juf Mia en haar collega’s. ‘Er is heel veel werk in gekropen. Gelukkig was de schutterij een heel actieve en betrokken partner met wie het fijn samenwerken was.’

Volgend schooljaar zal deze lichting de volgende opleiden. Het vierde leerjaar zag nu in welke voetsporen ze –mooi in de maat- zullen moeten treden.

Tips van juf Mia en Chris

  • Ga kijken in andere scholen die iets gelijkaardigs doen. Hoe doen zij het? Neem alle tips die bruikbaar zijn mee.
  • Zorg dat je als partners in een project op elkaar kan rekenen. Soms wordt er veel beloofd, maar komt er niks van in huis. Dat was hier absoluut niet het geval.
  • Hou al je leerlingen gemotiveerd. Volgend jaar moeten we nog iets verzinnen voor de manschappen achteraan. Zij moeten alleen marcheren, dat wordt snel saai.

Culturele vaardigheden en dragers

Wil je meer inzetten op cultuur in jouw klas? Ontdek de theorie Cultuur in de Spiegel.

CIS cirkel basis

Culturele vaardigheden

waarnemen

  • We keken naar een informatieve dvd over de schuttersgilden.
  • Bij het trommelen leerden we wat ‘een maat’ is en iedereen moest een eenvoudig voorbeeld na trommelen op tafel. Leerlingen moesten het horen als iemand een keer te laat of uit de maat klapte.

verbeelden

  • We verzonnen een ‘yell’, een slogan die bij deze eerste optocht past.
  • We dachten na over hoe we de schoenen en hoed konden pimpen in de stijl van de groep.
  • We ontwierpen het bord en wilden daarvoor iets wat onze school symboliseerde. Ons logo is erin geïntegreerd, samen met de kleur van Beek: groen.

conceptualiseren

  • We leerden over het doel en de betekenis van de schutterij én de taal die erbij hoort.

analyseren

  • We onderzochten bijvoorbeeld welk materiaal geschikt is om de grote trommels te maken: metaal klonk te scherp, grote plastic verfdeksels werkten wel.

Dragers

lichaam

  • Het leren marcheren, opmerkzaam en gefocust blijven, houding, correct reageren op commando’s.

voorwerpen

  • We gebruikten trommels, een sabel, een buks, het uniform …

taal

  • De yell, onze slogan, moest in Beeks dialect. Dat kenden de meeste leerlingen niet meer. Soms klonk het goed in het Nederlands, maar niet in het ‘Bieks’. Het werd: (Kiek us hieje nuw toch ens stoan. Dit hèd de Keij nog nuuts gedoan. Riejere a bitje op ozze kniej. Mèr toch zeen vè hiel erug bliej’. (‘Kijk ons hier nu staan, dat heeft de Kei nog nooit gedaan, bibberen een beetje op onze knie, maar toch we zijn heel erg blij.’)

Grafische tekens

  • De vlag die we ontwierpen als symbool van onze groep.
Auteur Veerle Vanbuel
Schooljaar 2018-2019
Projectverantwoordelijke Juf Mia Broekx